لینک کوتاه مطلب : http://tassir.ir/?p=6556

بی توجهی به میراث ۳ هزار ساله هنر و تمدن بشری در رودبار!

0nlmlmxn
گروه فرهنگی تاثیر/پیام یکی از اهالی روستای نصفی به تحریریه “تاثیر” سبب شد  تا با ارائه گزارشی مقدماتی، پرونده پیگیری پروژه تپه باستانی مارلیک را در دست گرفته و در فرصت های آتی از مسئولین شهرستان رودبار، استان و کشور بخواهیم تا برای این بخش از فرهنگ ایران  و ایرانی کاری بکنند!
مسئولین حاضر به هزینه برای مارلیک نیستند!
در بخش هایی از  پیام مخاطب ما  آمده:”باتوجه به قدمت این تپه،  سالانه گردشگران خارجی وداخلی بسیاری به روستای نصفی می آیند؛ اما متولیان میراث فرهنگی استان حتی زحمت این که یک تابلو از تاریخچه این اثر باستانی نصب کنند را هم به خود نداده اند و مارلیک تنها به ابزاری بدل شده که به نام آن افتخار کنند. اما حاضر نیستند برای برای حفظ این میراث کهن هزینه ای کنند یا قدمی بردارند. نصفی، یکی از روستاهای هدف گردشگری است که هیچ توضیحی در ورودی استان نیز درباره آن داده نشده، معمولا گردشگرانی که قصد بازدید از این منطقه تاریخی را داشته باشند به راحتی قادر به یافتن مسیر نیستند و متولیان میراث فرهنگی در پاسخ به درخواست های اهالی تنها به وعده و وعیدها بسنده می کنند.”
۳۰۰۰سال قدمت!
شاید برای ما گیلانی ها “مارلیک” نام آشنایی نباشد اما باستان شناسان و پژوهشگران جهان به ارزش و قدمت این گنجینه غنی هنر و تمدن بشری واقفند.
“تپه مارلیک” یا “چراغعلی تپه” در دره گوهر رود در كنار شهر رودبار استان گيلان قرار گرفته است. اين تپه با وسعت حدود يک هكتار در كنار باغهای زيتون و بيجارهای برنج قرار دارد. تپه مارلیک بقایای به جای مانده از تمدن باستانی متعلق به دست کم ۳۰۰۰ سال پیش است. دکتر عزت اله نگهبان باستانشناس و استاد باستانشناسی دانشگاه تهران در کاوش های انجام شده در تپه مارلیک ۵۳ گور کشف کرد، که قبرها مربوط به سلاطین آماردی بوده است. در همهٔ آرامگاه‌ ها اشیایی مانند ظروف سفالین، دکمه‌ های تزئینی، انواع سرگرز، پیکان، جام‌ های چینی، طلا، نقره و مفرغ، خنجر، شمشیر، مجسمه‌ های برنزی و سفالی، سرنیزه و کلاه‌ خود و… پیدا شده‌ است، حفاری در اين تپه از سال ۱۳۴۰ خورشیدی آغاز شد.
تپه مارلیک گنجینه ای ارزنده از هنر و تمدن بشری را در طول قرنها درخود پنهان و حفظ کرده بود، در حقیقت تپه طبیعی و صخره ای است که ازسنگهای سولفات آهن تشکیل گردیده و لایه های طبیعی و تحتانی آنچنان است که شکافهای بزرگ در درون تپه ایجاد کرده و همین حفره ها موجب شده تا حیواناتی از قبیل موش و مار به فراوانی در آن لانه کنند. گروهی از پژوهشگران نام مارلیک را برگرفته از واژگان گیلکی “مار” و “لیک” (سوراخ) می‌دانند که افسانه مار و گنج در این تپه صدق می کند. گروهی دیگر مارلیک را برگرفته از نام قوم آمارد می‌ شمارند. آنها مارلیک را ساخته شده از ۲ واژه “مارد” (اشاره به آماردها) و “لیک” (قوم) می‌دانند. اگر این نظریه درست باشد این تمدن به مردم آمارد تعلق دارد. در این دشت تپه‌ های باستانی زیادی وجود دارند که ۵ تپه مارلیک، زینب بیجار، دور بیجار، پیلاقلعه و جازم کول از همه مهمتر هستند.
tarikh-va-tozi-tamadon
دکتر نگهبان و اشیای کشف شده در تپه مارلیک
وجه تسمیه تپه مارلیک :
گروهی از پژوهشگران نام مارلیک را برگرفته از واژگان گیلکی “مار” و “لیک” (سوراخ) می‌ دانند و دلیل این نام گذاری را انبوه مارهایی که در گذشته در آن زندگی‌ می کردند می ‌دانند. گروهی دیگر مارلیک را برگرفته از نام قوم آمارد می شمارند. آنها مارلیک را ساخته شده از دو واژه “مارد” (اشاره به آماردها) و “لیک” (قوم) می‌ دانند. اگر این نظریه درست باشد این تمدن به مردم آمارد تعلق دارد.
پیشینه کشف تپه مارلیک :
تپه مارلیک تا سال های دهه ۱۳۴۰ تمدنی ناشناخته بود. در طول سال های ۱۳۲۰-۱۳۳۰ دامنه‌های البرز جولانگاه قاچاقچیانی بود که اشیا به دست آمده از دره گوهررود را در بازارهای عتیقه به فروش می رساندند. در سال ۱۳۴۰ بود که دره گوهر رود توسط یک تیم باستان شناس ایرانی به سرپرستی دکتر عزت‌الله نگهبان کاوش شد که منجر به پیدایش ۵۳ آرامگاه به طور منظم و راکنده در سطح تپه گردید در این دشت تپه‌های باستانی زیادی وجود دارند که ۵ تپه مارلیک، زینب بیجار، دور بیجار، پیلاقلعه و جازم کول از همه مهمتر هستند.
درباره تپه مارلیک، آثار باستانی و فرهنگ آن :
پژوهشگران بر این باورند که آثار باستانی این منطقه متعلق به فرمانرواینی است که در اواخر هزاره دوم و آغاز هزاره اول پیش از میلاد بر این ناحیه حکومت می‌ کردند. مردمان این تمدن مردگان خود را بنا بر آیین خود و همراه با اشیا ارزشمند به خاک می ‌سپردند. در این تپه ۲۵ آرامگاه وجود دارد. در این گورستان اموات با لباس دفن می شده اند. گورها مستطیل شکل هستند. سقف و پوشش گورها از چوب است و در طی سالیان این چوب ها پوسیده شده اند و بر روی گورها ریخته اند.
از درون گورها انواع قمه سر تیرها، گرز و سپر و سایر آلات قتاله، ماکت های لوازم کشاورزی، مجسمه هایی از زن و مرد، انواع حیوانات برنزی و سفالین و آثار منحصر به فرد زرین در این گورها قرار داده شده بودند. طرح های باقی مانده از آثار این قوم نشان می دهد که آنها مردمی جنگاور و گله دار بودند که به مرور زمان در این منطقه به کشاورزی پرداختند و در عین حال مذهبی نیز بوده اند. در همه آرامگاه ‌ها اشیایی مانند ظروف سفالین، دکمه‌های تزئینی، انواع سرگرز، پیکان، جام‌های چینی، طلا، نقره و مفرغ، خنجر، شمشیر، مجسمه‌های برنزی و سفالی، سرنیزه و کلاه‌خود و… پیدا شده ‌است. پارچه ‌های به دست آماده نیز خبر از وجود بافندگی در هزاران سال پیش در ایران می ‌دهند. همچنین در کاوشگری‌ ها آثار ساختمان چهار دیواری پدیدار شد که در حدود ۳۰ متر مساحت داشت و به نظر می‌آمد آرامگاه یا معبد باشد. گفته می‌شود که جام‌های شیشه‌ای در این محوطه از اولین نمونه‌های صنعت شیشه سازی بشر است.
برای مردم این فرهنگ خورشید تا حد پرستش مهم بوده‌ است. نقش خورشید به صورت ترنج‌ های هندسی در کف بسیاری از جام‌ ها و ظروف است. خورشید در مرکز همه چیز است و همه جاندران از روشنایی او زندگی می ‌گیرند. همچنین به خاک سپردن مردگان با چنین اشیایی نشانگر اعتقاد آنها به زندگی پس از مرگ می ‌باشد.
این نکته قابل ذکر است که آثار به دست آمده از این تپه به خصوص ظروف مفرغی شباهت‌های زیادی به آثار به دست آمده از سیلک کاشان دارد. پاره ای از باستان شناسان بر این باور هستند که اقوام سیلک در حقیقت همان مارلیک‌ ها بودند که بر آثر حمله آشوری ها به منطقه سیلک کاشان مهاجرت کردند، و سپس با پیوستن به مادها در ایجاد امپراتوری مقتدر ماد در آغاز هزاره اول پیش از میلاد نقش به سزا داشتند.
از معروفترين آثار به دست آمده در مارليک
  • جام گاوسر مارليک ،فنجان طلای عقاب ،جام طلای سيمرغ اساطيری و گاو بالدار ،جام طلای گاو و اسب، ساغر زندگی مارليک هستند. گفته می‌ شود که جام‌ موزههای شیشه‌ ای در این محوطه از اولین نمونه‌های صنعت شیشه سازی بشر است.
جام زرین مارلیک شاهکاری بی نظیر از هنر ایرانیان باستان بر روی این جام معروف، پیکره چهار گاو بالدار در حالکه ایستاده و به درختی تکیه داده اند، حک شده است. نکته جالب توجه در این جام این است که سر گاوها به جای پرج شدن از خارج، تنها با قلم زنی از داخل و با استفاده از طلای بدنه ساخته شده اند.

محل نگهداری: موزه ملی ایران باستان – تهران

قدمت : حدود ۲۸۰۰ سال پیش
tape-marlik-nesfi-2
جام هیولای دوسر و غزال از آثار به جا مانده از فرهنگ و تمدن مارلیک که بر روی جام، هیولا یا اژدهایی با فک باز وجود دارد که با هر پنجه خود غزالی را در چنگ گرفته است.
محل نگهداری : پاریس – موزه ی لوور
قدمت : حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ سال پیش از میلاد
قطعه‌ای از خشت آجری دارای نوشته‌ ای به خط میخی عیلامی

محل نگهداری : سان خوزه، کالیفرنیا – موزه رزکرس مصر

قدمت : تقریبا ۱۰۰۰ سال پیش از میلاد

800px-persian_brick_fragment_from_marlik_2_rem

ریتون سفالی به شکل گاو کوهان دار که نوعی جام به شکل بدن یا سر حیوان است که در مراسم مذهبی دوران باستان ‌برای نوشیدن شربت استفاده می شد.  کوهان بزرگ و اغراق‌شده، تمهید سفالگر مارلیکی بوده برای قوی‌ تر نشان دادن گاو کوهان داری که فقط ۲۶ سانتي‌متر طول و ۱۹ سانتی‌متر عرض دارد.  حدود ۱۸ مجسمه سفالی گاو کوهان‌ دار در حفاری قبرستان سلاطین مارلیک به دست آمده.
محل نگهداری : پاریس – موزه لوور

قدمت : حدود ۲۸۵۰ سال پیش

mmm5
جام زرین مارلیک با یک ردیف نقش برجسته غزال

محل نگهداری :  نیویورک – موزه متروپولین

قدمت: حدود ۲۹۰۰ سال پیش

mmm3

بازو بند پهلوانی با نقش شیر

محل نگهداری : فرانسه – موزه ی لوور پاریس

marlik13-395x500

گردنبند یافت شده در مارلیک با نشان سواستیکا

محل نگهداری :تهران –  موزه ملی ایران باستان

 swastika_iran
سرمایه خفته
بی توجهی به چنین گنجینه ارزشمندی که جهانیان را مسحور خویش ساخته حکایت از غفلت مسئولین امر به سرمایه های ملی دارد. اهالی روستاهای همجوار به سان نگهبانان بی جیره و مواجبی هستند که پاسداری از تاریخ یک ملت بر دوششان نهاده شده. اثری باستانی که تنها بایک برنامه ریزی مدون و اصولی درباره آن می توان برای بومی ها اشتغال زایی نمود و با فراهم نمودن تورها و ایجاد گردشگاه ها، اقتصاد مقاومتی را محقق ساخت. به راستی در کجای دنیا تپه ای با ۳۰۰۰سال قدمت و شهرتی جهانی این چنین وا نهاده می شود؟
پی نوشت: اطلاعات درج شده درباره مارلیک از موتورهای جستجوگر استخراج گردیده، به زودی گزارشی مبسوط شامل مصاحبه با باستان شناسان، مسئولین میراث فرهنگی استان و اهالی روستای نصفی ارائه خواهد شد.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *